مراتب هستی ناشی از نبود روشن ضمیر: گزیده‌هایی ازسوترای سورانگاما، قسمت ۱ از ۲

امروز خرسندیم که گزیده‌هایی از فصل ۷ سوترای سورانگاما، "شش قلمرو هستی ناشی از نبود روشن‌ضمیری"، با ترجمهٔ 'اوپاساکا لو کوان یو' را تقدیم کنیم.

شش قلمرو هستی ناشی از نبود روشن‌ضمیری شش حالت موجودات زنده در سامسارا

"پس‌از آنکه بودا مُهر باطنی 'سیتاتاپاترا' و 'حقیقت کامل' را به‌عنوان نام‌های اینگرا و 'حقیقت کامل' را به‌عنوان نام‌های این سوترا آشکار کردند، آناندا و حاضران بی‌درنگ به (حالت) 'دیانا' بیدار شدند، که تمرین آن می‌توانست آن‌ها را به مراتب قدسی برساند و درکشان را از آموزهٔ ژرف افزایش دهد تا بتوانند همهٔ رنج‌های ناشی از شش دستهٔ (نخستِ) توهم را در سه عالم هستی بزدایند.

آنگاه آناندا از جایش برخاست، سجده کرد و سر بر پای بودا نهاد، کف دستانش را به هم چسباند و گفت: 'ای بزرگوار و معبود یکتای جهانی، آوای پرمهر شما چنان ماهرانه توهمات ظریف همهٔ موجودات زنده را بر ما آشکار کرده است که بهرهٔ فراوانی برده‌ام و جسم و ذهنم آرامشی عظیم یافته‌اند. معبود یکتای جهانی، اگر این ذهن مطلقِ روشن و پاک اصالتاً کامل باشد، آنگاه حتی زمین پهناور، گیاهان و درختان (یعنی چیزهای بی‌حرکت) و نیز کرم‌های جنبنده و همهٔ جانداران (یعنی موجودات باادراک)، همان 'بوتاتاتاتای' بنیادین [جوهر تغییرناپذیر همه‌چیز] خواهند بود که چیزی جز جوهر حقیقی 'تاتاگاتا' در مرتبهٔ بودایی نیست. اگر جوهر بودا حقیقی و واقعی باشد، چگونه ممکن است جهان ِدوزخ‌ها، ارواح گرسنه، حیوانات، آسوراها، انسان‌ها و دِواها نیز وجود داشته باشد؟ معبود یکتای جهانی، آیا این جهان‌ها اساساً به‌خودی‌خود وجود دارند یا به‌سبب عادت ناپسند موجودات زنده به زیستن در باطل پدید می‌آیند؟

'معبود یکتای جهانی، اجازه دهید با مثالی منظورم را روشن کنم. راهبهٔ بودایی "رایحهٔ نیلوفر آبی گران‌بها"، پس‌از دریافت قواعد انضباط بودیساتوا، مرتکب زنا شد و وانمود کرد که این کار نه کشتن است و نه دزدی، پس مشمول مکافات کارمایی نمی‌شود. در نتیجه، پس‌از آنکه اندام تناسلی‌اش به‌آرامی در شعلهٔ (شهوت) سوخت، به دوزخ عذاب بی‌وقفه سقوط کرد. پادشاه کریستال، مردان خاندان گوتاما را قتل‌عام کرد و راهب بودایی 'ساناکساترا' به‌خطا نابودی همه‌چیز را موعظه کرد (و بدین ترتیب تلویحاً قانون علت و معلول را بی‌اعتبار دانست). هر دو در نتیجهٔ کردار (پلید) خود به دوزخ آویچی سقوط کردند. آیا این دوزخ‌ها واقعاً در جایی وجود دارند یا به‌خودی‌خود برای هر گناهکار پدید می‌آیند تا در آنها عذاب بکشد؟ آیا از روی شفقت ما را آگاه می‌فرمایید تا کسانی که احکام را رعایت می‌کنند، مفهوم آنها را بدانند و از آنها تخطی نکنند؟'

بودا فرمودند: 'نیکوست که این پرسش را برای خیر همهٔ موجودات زنده مطرح می‌کنی تا دیگر به دیدگاه‌های نادرست پایبند نباشند. به آنچه اکنون به تو می‌گویم، با دقت گوش فرا ده.

آناندا، همهٔ موجودات زنده در اصل پاک‌اند، اما به‌سبب دیدگاه‌های نادرست خود، عادت‌های ناپسندی پیدا کرده‌‌اند و از همین‌جا علاقه های درونی و بیرونی‌شان پدید می‌آید.

آناندا، علاقه درونی به حالات درونی آنها مربوط می‌شود. به‌سبب آلودگیِ میل، امیالِ نادرستی در آنها پدید می‌آید که انباشته شدنشان آبِ اشتیاق را تولید می‌کند. ازاین‌روست که فکر غذای خوشمزه، آب دهان را جاری می‌کند؛ فکر کسی از گذشتگان که دلمان برایش می‌سوزد یا از او نفرت داریم، چشمانمان را پر از اشک می‌کند؛ اشتیاق به ثروت دل را به تلاطم می‌اندازد، بزاق را جاری می‌کند و بدن را خوش فرم می‌سازد. هنگامی که میل جنسی در ذهن پدید می‌آید، مایع تولیدمثل از اندام‌های زن و مرد جاری می‌شود. آناندا، گرچه این امیال متفاوت‌اند، وجه مشترک همهٔ نمودهایشان ترشح آب است که بنا به طبیعت خود به‌جای بالا رفتن، سمت پایین سرازیر می‌شود. این علاقه درونی است.

آناندا، علاقه بیرونی به جنبهٔ بیرونی وجودِ موجودات زنده مربوط می‌شود. اشتیاق شدید آنها، افکار وهم‌آلود پدید می‌آورد که با پیگیری مداوم، بر آنها چیره می‌شوند. ازاین‌رو، ذهنی که بر رعایت دقیق احکام متمرکز است، بدن را سبک می‌کند؛ ذهنی که بر ذکرها (مانترا) و حرکات رمزی دست (مودرا) متمرکز است، به فرد حالتی پرصلابت و مصمم می‌بخشد؛ ذهنی که در پی تولد دوباره در بهشت خدایان است، رؤیاهایی پدید می‌آورد که در آنها رهرو گویی به‌سوی بالا پرواز می‌کند؛ ذهنی که بر سرزمین بودا متمرکز است، سبب می‌شود قلمروهای قدسی پدیدار شوند؛ و سرسپردگی حقیقی به یک راهنمای دینی (کالیانامیترا) فرد را آماده می‌کند تا حتی جانِ خویش را با رضایت فدا کند. آناندا، گرچه این افکار متفاوت‌اند، همهٔ این نمودها ذاتاً با سبکی بدن همراه‌اند، بدنی که به‌جای فرورفتن، به بالا اوج می‌گیرد و بدین‌سان از حالت (کنونی) خود فراتر می‌رود. این همان علاقه بیرونی است.

آناندا، در گردش تولدها و مرگ‌ها در سامسارا تولد از عادت‌های (نفسانی) ناشی می‌شود و مرگ از جریان دگرگونیِ (ناشی از مکافات). (ازاین‌روست که) در لحظهٔ مرگ و پیش‌از آنکه گرما کاملاً از بدن خارج شود، همهٔ کردار نیک و بدِ یک عمر، ناگهان در برابر کسی که مرده است اما در آستانهٔ تولد دوباره قرار دارد، ظاهر می‌شوند.

قلمرو دِواها

"اگر ذهن او سراسر اندیشه باشد، در هوا پرواز خواهد کرد و دوباره در بهشت متولد خواهد شد. اگر ذهنش در این پرواز سرشار از برکت و خرد باشد و عهد پاکش قویاً از آن حمایت کند، گشوده خواهد شد تا او سرزمینهای پاک همهٔ بوداها را در ده جهت ببیند؛ به‌سبب عهدش، در همان‌جا دوباره زاده می‌شود."

قلمرو غیب‌بینان (ریشی‌ها) و ارواح

"اگر اندیشه در ذهن او بیش از امیال نفسانی باشد، ذهنش آن‌قدر سبک نخواهد بود که بتواند به مکان‌های دوردست پرواز کند؛ او به‌شکل یک ریشیِ پرنده، پادشاهی قدرتمند بر ارواح، یک یاکشای پرنده یا یک راکشاسای زمینی دوباره متولد خواهد شد. او خواهد توانست آزادانه در بهشت‌های چهار پادشاه دِوا گردش کند. اگر نیک‌سرشت باشد و عهد بسته باشد که از دارمای من و کسانی که احکام را رعایت می‌کنند، مانتراها را تکرار می‌کنند، مدیتیشن می‌کنند و به شکیبایی می‌رسند، محافظت کند، در زیر تخت تاتاگاتا اقامت خواهد گزید."

قلمرو انسان‌ها

"اگر اندیشه‌ها و امیال نفسانی‌اش برابر باشند، نه صعود خواهد کرد و نه سقوط، بلکه دوباره در قلمرو انسان‌ها متولد خواهد شد، جایی که هوشمندی‌اش از روشنی اندیشه‌هایش و نادانی‌اش از تیرگی امیال نفسانی‌اش سرچشمه می‌گیرد."

قلمرو حیوانات

"اگر امیال نفسانی‌اش بر اندیشه‌هایش غلبه داشته باشند، در قلمرو حیوانات دوباره متولد می‌شود، جایی که امیال شدید، موجوداتِ مودار و پشم دار را پدید می‌آورند و امیال خفیف، موجودات بال‌دار و پردار را."

قلمرو ارواح گرسنه

"اگر نسبت امیال نفسانی به اندیشه‌هایش ۷ به ۳ باشد به چرخ آب در نزدیکی ناحیهٔ آتش فرو خواهد رفت، گرمایی شدید را تحمل خواهد کرد و به‌شکل روحی گرسنه دوباره متولد خواهد شد که بدنش پیوسته در گرما می‌سوزد و در آب غرق می‌شود تا صدها و هزاران عصر کیهانی از گرسنگی و تشنگی رنج ببرد."